دانشآموختۀ دکتری فلسفۀ دین دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده
آن چه در ادامه میبینید ترجمۀ مدخلی دربارۀ فلسفۀ دین کیکرو (Cicero) است. کیکرو فیلسوف و دولتمرد رومی است که در سال 43 پیش از میلاد کشته شد. پرداختن به آثار الهیاتی کیکرو از دو جهت حائز اهمیت است: (1) کیکرو یکی از شخصیتهای کلیدی برای انتقال اندیشههای هلنیستی به ما است. به طور خاص، کیکرو در رسالۀ دربارۀ طبیعت خدایان گفتگویی سهجانبه را میان یک رواقی، یک اپیکوری و یک شکاک آکادمی به نمایش میگذارد که بازتاب خیرهکنندهای از اندیشههای غنی و متکثر دوران هلنیستی است. (2) شخص کیکرو الگویی پیچیده از موضعگیری در باب مسائل الهیاتی را به کار میبندد. او از یک سو با باورهای دینی عموم مردم روم سر ستیز ندارد، و از سوی دیگر موضعی شکاکانه را در قبال باورهای دینی اتخاذ میکند. این رفتار دوگانه بازتابی از شرایط فردی و اجتماعی کیکرو است. کیکرو دین را زیر سوال نمیبرد چون اولا به عنوان سیاستمداری صاحبنفوذ این امکان را ندارد که به جنگ باورهای دینی مردم برود، و ثانیا از لحاظ معرفتی نیز دین را واجد نوعی عقلانیت میداند. اما موضعی شکاکانه را در قبال دین اتخاذ میکند زیرا فضای نخبگانی در دوران او باور جزماندیشانه به باورهای دینی سنتی را برنمیتابد و خود کیکرو در میان نحلههای فکری قرابت خاصی با شکاکان دارد.