نوشته حاضر با رویکردی تاریخی-تحلیلی، با بررسی سیر تطور «صورت و معنا» و ارتباط آن‌ها با یکدیگر، نشان می‌دهد که وحدت آغازینِ عصر پیشاسقراطی در پیوند حکمت و شعر و دین، با چرخش سقراطی به تفکیکی روش‌شناختی برای صیانت از «گوهر معنا» بدل شد. این تفکیک در سیر غربی اندیشه به انحراف گرایید و با نومینالیسم و سوبژکتیویسم، به پروژه «معنازدایی» انجامید، اما سنت فلسفی در جهان اسلام همان رویکردِ سقراطیِ صیانت از گوهر معنا را در پیوند با وحی قرآنی حفظ و تعمیق کرد. این سنت، تقابل ذاتی عقل و وحی را انکار و دوگانه‌انگاری فلسفه و دین را زاده دعوی استقلال عقل از وحی می‌داند؛ چه در نگاه حکمت‌ستیزانه در تاریخ اسلامی و چه در سیر خاص اندیشه در مغرب زمین. در جهان اسلام، فلسفه، با حفظ استقلال روش برهانی، مسیر صیانت از معنا را پیمود و وحی را به‌مثابه گزارشی صادق و افق‌گشا از هستی پذیرفت. هویت متمایز این سنت فکری در دو ساحت تبلور می‌یابد: نخست، اقتباس از مشکات نبوت که در آن، معارف وحیانی افق‌های نوینی پیش روی عقل مستقل می‌گشاید؛ و دوم، صبغه توحیدی آن که اصل توحید را نه یک پیش‌فرض کلامی، بلکه حاصل شهود عقلی حقیقت هستی، رهاورد ذاتی فلسفه‌ورزی و اصلِ سامان‌بخشِ تمام مباحث هستی‌شناختی است.