پژوهش حاضر با تبیین نقش تخیل در شکل‌گیری عقلانیت دینی در پی آن است که جایگاه تخیل را به‌عنوان یکی از عناصر بنیادین در فرایند عقلانیت دینی از نگاه ابن سینا که در آثار خود، به‌ویژه در الشفا و اشارات و تنبیهات، تخیل را نیرویی واسطه میان عقل و وحی معرفی می‌کند که در فرایند نبوت و ادراک معقولات نقشی اساسی دارد و در مقابل، کانت که در نقد عقل محض، تخیل استعلایی را به‌عنوان نیرویی سازنده در امکان تجربه و عقلانیت معرفی می‌کند، بررسی نماید. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و رویکرد تطبیقی، نشان می‌دهد که هر دو متفکر به تخیل نقش واسطه‌ای میان حس و عقل می‌دهند، اما تفاوت اساسی در ماهیت و کارکرد آن‌هاست: برای ابن‌سینا تخیل عضوی از روان‌شناسی معرفتی و مبنای ممکنِ تولید صور عقلی و شهودات متعالی است، در حالی که برای کانت تخیل قوه‌ای ساختاری در پدیدارشناسی تجربه است که مرزهای عقل نظری را تعیین و برای عقل عملی و زندگی اخلاقی زمینهی نمادین فراهم می‌آورد. نتیجه‌گیری نهایی این است که در هر دو سنت، تخیل می‌تواند هم تقویت‌کننده و هم تضعیف‌کننده ی عقلانیت دینی باشد، و تفاوت‌ها در نسبت میان تخیل و عقل (عقل فعال/فهم/عقل عملی) تعیین‌کنندۀ نتایج معرفتی-مذهبی هستند.